AHILIK NEDIR?

AhÃ?®lik kurumunun anlasılabilmesi ve onun toplumsal hayatta nasıl bir fonksiyon ustlendigini ortaya çıkarabilmek için ilk önce AhÃ?® kelimesinin kaynagı ve tarihi gelisim içerisinde kazandıgı anlamlar uzerinde durmak gerekir.

AhÃ?® kelimesinin kaynagı ile ilgili birbirinden tamamen farklı iki görus bulunmaktadır. Birinci göruse göre; AhÃ?® kelimesinin kaynagı Turkçe olup, "akı" kelimesinin Anadolu'daki söylenis tarzından dogmaktadır. AhÃ?®, kelimesinin Turkçe oldugunu ileri suren arastırmacılara göre AhÃ?®, kelimedeki "k" harfinin "h" olarak telaffuz edilmesinden ileri gelmektedir. Nitekim, Anadolu'da "k" harfinin "h" ve "g" seklinde telaffuz edildigi bilinmektedir. Ornek olarak, okumak, bakmak yerine okumah, bahmah veya okumag, bakmag denilmektedir. Buna göre AhÃ?® kelimesi "cömert, eli açık" anlamlarına gelen "akı" kelimesinin "h" sesi ile okunmasından turemis ve terimlesmis bir kelimedir.

AhÃ?® kelimesinin reisler (baskanlar, liderler) için kullanılması, onun Turkçe "akı" kelimesindeki ses degisikligiyle olustugu görusunu kuvvetlendirmektedir. Nitekim, AhÃ?® kurumunda reislere AhÃ?®, digerlerine fetÃ?¢, fityan denilmektedir.

AhÃ?® kelimesini arastıranların bir kısmı ise; kelimenin Arapça' dan Turkçe'ye geçtigini ileri surmektedirler. Bu göruse göre AhÃ?®, "erkek kardes" anlamına gelen "ah" kelimesinin sonuna birinci tekil sahıslar için kullanılan ve sahiplik ifade eden "ye" zamirinin bitismesinden olusan bir kelimedir. AhÃ?® kelimesi bu haliyle "kardesim" anlamındadır. Ikinci görus benimseyenlerden biri olan Huseyin KÃ?¢zım Kadri, AhÃ?® kelimesinin Arapça oldugunu söyle açıklamaktadır. "AhÃ?® Arapça isim, AhÃ?» yerinde "ahÃ?®" kardes, birader, yar, dost, cemi (çogul) "ihvan" kardesler, dostlar, bir tarikata ve meslege tÃ?¢bi olanlar".

AhÃ?® kelimesine, Turkçe-Arapça LÃ?»gat'ta da Huseyin KÃ?¢zım Kadri'nin verdigi anlamın yuklendigi görulur. Yine, Kur'an-ı Kerim incelendiginde AhÃ?® kelimesinin sahiplik ifade eden zamir ile birlikte tekil veya çogul olmak uzere kırkdört Ã?¢yette geçtigi görulur.

Ahi kelimesinin, futuvvetnÃ?¢melerdeki ve Anadolu'da yasamıs bulunan AhÃ?®lerin bırakmıs oldukları vakfiyelerdeki yazılıs sekli de ikinci görusu desteklemektedir.

Ibn Batuta seyahatnÃ?¢mesinde geçen, "Mufredi (tekil) "Ah" kelimesinin birinci tekil sahıs seklinde söylenmesinden meydana gelmistir" ifadesi de ikinci görusu kuvvetlendirmektedir.

AhÃ?® kelimesiyle ilgili olarak her iki görusun de geçerli ve tutarlı yönleri bulunmaktadır. AhÃ?® kelimesinin, cömert, eli açık anlamına gelen "akı" kelimesinin Anadolu'da "h" sesiyle okunması görusu dogru olabilecegi gibi diger görusun de yabana atılamayacagı görulmektedir.

Gölpınarlı bunu su biçimde izah eder:

"AhÃ?® kelimesi, Arapça'da 'kardesim' demektir. 457 Hicride (1065) ölen seyh Ferec-i ZincanÃ?® ile 736'da (1336) ölen AlÃ?¢u'd-Devle halifesi Aliyy-i MısrÃ?®'nin "Ahı" lakabıyla anıldıklarına ve bu kelimenin, oldukça eski futuvvetnÃ?¢melerde geçtigine, nihayet futuvvet ehlinin birbirini kardes saydıklarına ve Melamilerde 'Filan seyhin muridi' yerine 'Filanın ihvanından' sözunun kullanıldıgına bakılırsa bu sözun Arapça'dan geldigi hakkındaki fikir ve mulahaza da reddedilemez."

AhÃ?® kelimesinin, aynı zamanda tasavvufla ilgili olusu, iki görusun de dogru oldugunu göstermektedir. Cunku; cömertlige, el açıklıgına, mertlige dayanan AhÃ?®lik kurumunun vazgeçilmez kurallarından biri de, uyelerinin birbirini kardes görmeleridir. Muslumanlar birbirlerini tarih boyunca hep kardes olarak görmuslerdir. Kardeslestirmenin ilk uygulamasının Hz. Muhammed döneminde gerçeklestirildigi bilinmektedir.

AhÃ?®, Kur'an-ı Kerim'de geçtigi sekilde kullanılmıs, ancak Turk'e has bir terim haline gelmistir. Kardeslik, cömertlige, yardımlasmaya ve dostluga dayanan bir duygudur. Kardeslik, sadece bir anadan dogmadan ibaret degildir.

Göruslerini Kur'an Ã?¢yetleri ile desteklemeye ve açıklamaya çalısan tasavvuf akımları, özellikle kisiler arasındaki dusmanlıkların kalkmasını ve yerine kardeslik duygusunun hÃ?¢kim olmasını, tesvik eden ayetleri kaynak alırlar.

Ornegin;

"Elbirlik Allah'ın dinine sımsıkı sarılın. Birbirinizden ayrılıp dagılmayın. Allah uzerindeki (IslÃ?¢m) nimetini dusunun ki, cahiliyet devrinde birbirinize dusmanlar iken O, sizin kalpleriniz arasında ulfet (yakınlık) meydana getirdi de onun nimeti sayesinde din kardesleri oldunuz." Ã?¢yetinde belirtildigi gibi insanlar arasındaki dusmanlıkların kalkması ve dinde kardes olmalarının gerekliliginin Allah'ın arzusu oldugunu butun tasavvufÃ?® anlayıslar ileri surer.

Aynı sekilde, AhÃ?® birliklerinin de insanlar arasında kardesligi olusturma çabasında oldukları bilinmektedir.

AhÃ?® kelimesinin, terim olarak AhÃ?® birliklerinin basında bulunan kisilere (reislere) verilen bir unvan olarak kullanılmıs oldugu tahmin edilmektedir. Ibn Batuta'dan ögrendigimize göre; "AhÃ?®; evlenmemis, bekÃ?¢r ve sanat sahibi olan gençlerle, digerlerinin (herhalde bekÃ?¢r olmayanlar) kendi aralarında bir topluluk meydana getirerek, kendi aralarında seçtikleri reislerdir." Reislerin zaviyeler yapmaları ve bunları tefris etmeleri gerekir. Zaviyeler bir toplanma ve hizmet yeri olup, gerektigi takdirde gelen ve gidenlere konaklama yeri olarak hizmet veren mekÃ?¢nlardır.

Bir baska göruse göre ise "AhÃ?®", birligin basında bulunan kisi seyh' tir. AhÃ?® muesseselerinin basında bulunan "AhÃ?®"nin seyh oldugu görusunu Ibn Batuta seyahatnÃ?¢mesinde geçen ifadeler de desteklemektedir. Cunku, butun tarikatlarda seyh olan kisinin tekke (zaviye) insa ederek onu muritler (fetÃ?¢) için bir toplanma, gelene-geçene hizmet yeri yaptıgı bilinmektedir.

Sonuç olarak:

AhÃ?®lik, Turk illerinde yayılmıs bulunan "dinÃ?®-meslekÃ?®" karakterli kurumlardır Bu birlikler, basta mensupları olmak uzere, insanlar arasında dayanısma ve yardımlasma kurmaya çalısmıslardır.


A«... Agrı gibi, Ahilik de yuksektir, yucedir. Ikisinin de kaynakları boldur, bereketlidir, ezel ebed varolusludur. Sık sık rastlandıgı uzere; bizden oldukları için yeterince önem verilmeyen, ucuza giden Agrı’yı da, Ahiligi de, yabancılar sormakta, arayıp bulmaktadırlar. Bilinmelidir ki Ahilik, bir insanlik bilimidir. Ona bu kisiligi kazandıran ahlak - akıl ikilisiyle kalıcıdır. Bilim çalısma umdeleriyle de yenileyicidir. Yaratıcı ve atılımcıdır. Sevmeyi, acımayı, bagıslamayı öngörup ögetendir. Her seyde, ortamda ve her çagda denge duzen tutturandır. Dagıtan degil, toplayandır. Yıkan degil yapandır.A»

Ahilik, bazı çevrelerin sandıgı" gibi tembelligi, miskinligi telkin eden bir huu! duzeni, dunya islerinden el etek çektiren mistik anlamda bir tarikat degildir. Harekettir, hayattır. Ozlenen <<yararlı, basarılı mutlu>> hayatın yollarını gösterip ögretendir. Kısa anlatımıyla <<INANISTIR, YARATIDIR, ISTIR. AKIL BILIM AHLAK VE CALISMA>>dır.

AHILIK

A·AHILIK; Turk milletinin laik, sosyal dayanısma içinde isbası egitimiyle çalısmayı>> iyi insan ve is adamı olmayı, helal kazancı ve toplumun ihtiyaç duydugu maddelerin vasıflı olarak uretimini, ögretim yoluyla tesvik eden, milli kultur kurumudur,

A·AHILIK; Ilim, sanat ögremnek, bilgi ve becerilerini kendisine ailesine ve cemiyete yararlı olarak, sermayesiyle emegini, kurumlastırma yoludur,

A·AHILIK; Turklerin millet olmasında, ilk sosyal, endustriel dusunce ve aksiyon programını meydana getiren, önemli bir halk kurulusudur,

A·AHILIK; Esnaf kuruluslarını, toplumun degisen ihtiyaçlarına göre kendini yenileyen, mesleki bilgilerle teskilatlandıran, Turk'e dogru bir hayat anlayısını baslatan bir çalısma yoludur,

A·AHILIK; Calısma ile uretimci olma sistemini, is yerinde egitimle, bilgi edinmeye önem veren, becerikli, iyi ahlaklı, dinamik insan yetistiren bir ekoldur,

A·AHILIK; Tarihte, Turk Devletlerinin en eski endustriel ve sosyal egitim kurumlarından biridir,

A·AHILIK; Turk toplum hayatına, milli kultur ve milli ahlak nizamını yaygınlastıran, törelerle, milletler arasında ilk olarak esnaf ve sanatkarlari teskilatlandıran, is ve emegi sigorta ve kredi duzeniyle koruyan, sanat ve ticareti esnaflar arası, mali dayanısma kaynagı ORTA SANDIK muesseseleriyle yaygınlastıran, toplumda, ise yarayan insanı yetistiren ilk Turk Egitim Merkezidir,

A·AHILIK; Baskalarının esiri olmamak için dogrulugu, aç kalmamak için sanat ögrenmeyi, baskalarından ustun yasamak içn, faziletli olmayi, her iste aklını kullanmayı, basarılı olabilmek için bilgi sahibi olmayı, iyiligi daima iyilkle karsılamayı, eger huzurunu kaybetmisse sabır ve bilgi hasletlerini kullanarak çalısmayı, Allah'ı ve insanları sevmeyi tesvik eden, tuzu ekmegi bol, sofrası açık, iyi insanların cemiyetidir.

A·AHILIKTE; Ahi olabilmek için çıraklık ögrenimi gerekir. Hizmete, bilgiye guvenip magrurluk eden, ahilik esiginden dısarıda kalır. Ahilik, genç yastaki bilgisizleri, önce usta yanında hizmette pisirir, bilgisini, becerisini imtihan eder, sonra kalfalık kusagını baglar, kendine, ailesine ve cemiyetine hizmet etmesini bilenlere, ustalık salvarırnı giymesine ve dukkan açıp helal rızık beklemesine izin verilir.

A·AHILIKTE; törelere uymayan. bas köseden, esige ve esige duser.

A·AHI; Kur'an ahlakına uyumlu kimsedir.

A·AHI; Musteriye ve halka karsi dogru ve yumusak dillidir.

A·AHI; Sofrasına nankör, iki dinli, hased, fesad, tembel, sözunun eri olmayan insanları kabul etmez.

A·AHI; El kesesinden ve sofrasından cömertlik etmiyen insandir.

A·AHI; Gönlunu arı, elini, dilini, ayagıni duru tutan, kötulerin zararını ortadan kaldıran, helal kazanç yolunda, atalarının sözunu, ögudunu tutan, Tanrı'ya sıgınma eylemleriyle de örnek kisidir.

A·AHI; Yolcuya, yabancıya, konuga ikramcı olan, gafil olmayan, her isinde ihtiyatlı davranan dunya ve ahiret nimetlerini tedbir ile dileyen her turlu israftan bilgi ile korunan, tevazu içnde çalıssan, iki dunya adamıdır.

A·AHI; Diline, beline hakim, isini insanların harisine bırakmıyan, yolunu terketmislere, yabancılara, iftiracılara uymayan, temiz ve halim huyludur.

A·AHI; Kardes edinecegi kisiyi menfaat ve zarar içinde tecrube eder. Eger bu iki halde dostlugun devam ettigini görurse onu YOL ARKADASI tutar.
 

Copyright © KIRSEHiR.gen.tr Tüm hakları saklıdır.

Yayınlanma:: 2002-10-09 (1958 Okuma)