Ahi Evran-ı Veli : (1171-1261)

Ahilik Teskilatı'nın kurucusu Ahi Evran Azerbaycan'ın Hoy kasabasında dogmustur. Hoy kasabası gunumuzde Turkiye'nin dogu sınırından 60 km uzaklıkta ve Sultan Tugrul zamanindan beri' Turkler’in yerlestigi bir bölgedir

Ahi Evran'ın asıl adı Nasir ud-din EbuI-Hakäyik Mahmud EI Hoy olarak kayıtlara geçmistir. Ahi Evran ilk egitimini' Azerbaycan'da dogum yeri olan Hoy'da aldıktan sonra Maveraunnehir ve Horasan’a giderek orada unlu alimlerden Fahr-u-d-din Razi'nin derslerini takip etmistir. Bir Es’arı kelamcısı olan Raziden (1149-1209) Hukema Felsefesini ve Kuran-ı Kerim tefsirlerini ögrenmistir.

Ahi Evran gençliginde Ahmed Yesevi'den ilk tasavvuf terbiyesi aldıktan sonra 0 zamanın unlu tasavvuf alimlerinin bulusma yeri olan Bagdat'a gitmeye karar verir. Once niyetlendigi Hac farızasını yerine getirir. Sonra dönus yolunda kayınpederi olan Evha' dud-Dini Kirman ile tanısır. Buyuk ustad sayesinde halife NäsirA­Li'Dinillah ile tanıstırılan Ahi Evran, Halife'nin kurdugu Futuvvet Teskilatı'na girer. Ahi Evran Bagdat'ta iken, Futuvvet Teskilatı'nın ileri gelenleri ile tanısarak onlardan yararlanmıstır. Arastırmacı Mikail Bayram ,,Tasavvufi Dusuncesinin Esasları" adli kitabında ve diger kaynaklarda Ahi Evran'in çok yönlu bir ilım ve fikir adam oldugu kaydedilmektedir. Ahi Evran'ın yazmıs oldugu kitaplar da bunu bizlere göstermektedir.

Ahi Evran Tefsir, Hadis, Keläm, Fıkıh ve Tasavvufi kitaplar yazmıstır. Ayrıca felsefe, tıp ve kimya sahalarında da bilgi sahibi olan çok yönlu bir ilimadamı ve filozoftur. Ibn-i Sina ve Fahreddin-i Räzi'nin eserlerini Farsça'ya çevirmistir.

Selçuklu Sultanı Gıyaseddin-i Keyhusrev zamanında, kayınpederi Evhadudin ile Anadolu'ya gelen Ahi Evran Konya'da Sultan'a yazdıgi Letaif-i Giyasiye adli kitabini sunar. Kitabin 1. cildi felsefe, 2. cildi ahläk vesiyaset, 3. cildi fıkıh(Islam Hukuku), 4. cildi dua ve ibadet hakkındadır.A­ Ibn-i Sina hayranı olan hukumdar kendisine sunulan kitapları begenmekle kalmaz, ayni zamanda Ahi Evran'a buyuk ilgi de gösterir. 1205 yılında Kayseri'ye gelen Ahi Evran burada bir deri atölyesi kurar. Kayseri'de devletin destegi ile debbagları ve diger sanatkärları da içine alan buyuk bir sanayi sitesinin kurulmasına öncu olur. Her sanat dalının biraraya toplandigı bu siteler Selçuklu Sultan Aleaddin Keykubat zamanında diger sehirlerde de kurulmaya baslanır.

Sultan Aleaddin Keykubat'ın Ahi Birlikleri'ni himaye etmesi ile Anadolu'nun birçok yerinde bu birlikler suratle kurulmaya baslanır. Bu dönem Anadolu Selçuklu Devletı'nın iktisaden en parlak dönemi olmustur. Sultan Aleaddin'in oglu tarafından öldurulmesinden sonra Ahiler bu duruma tavir alırlar. Ahi Evran'ı çekemeyenler onunla yeni hukumdarın arasını açarlar. Aleaddin Keykubat zamanında Konya'da medreselerde ders veren Ahi Evran bu sebepten dolayi Konya'dan ayrılarak, Denizli'ye gider. Oradayken konya'ya çagrılan Ahi Evran Konya'dan Kirsehir'e gelerek Ahi Birlikleri'nin teskilatlandırılmasına hız verir.

Kirsehir'e esi Fatma Ana ile yerlesen Ahi Evran esinin kurdugu Anadolu Kadınlar Birligi (Baciyan-i Rum) Teskilatı'nı desteklemis bununla birlikte Ahi Teskilatı'nın (Ahiyan-i Rum) buyumesi ve gelismesi için çaba sarfetmistir. Anadolu kadınlar Birligı de Ahiler'in Kadınlar kolu olarak yetim, kimsesiz genç kızları himayesine almis, onların egitimlerinden ev-bark sahibi olmalarına kadar her turlu yardımı yapmıstır. Bunun dısında ihtiyar kadınların bakımı genç kızların evlendirilmesi gibi birtakim sosyal yardımlarda bulunmustur. Ayrıca maddi sikintida olanlara da yardım etmistir. Ahi Zaviyesine gelen konuklarina hizmette bulunup eslerine yardımcı olmuslardır. ,,Isine, Asına, Esine sahip ol" sözu bu teskilatın ana prensibi olmustur.

Anadolu Kadınlar Birligi dunyada kurulan ilk kadınlar teskilatıdır.

Ahi Evran kendi meslegi olan Debbaglık dalından baska 32 çesit esnaf ve sanatkärin lideri olmustur. Ahi Evran'in Anadolu'da kurdugu Ahilik Teskilati'nin asıl amaci ilim ve bilgiyi insanlıgın hizmetine sunmaktır. Turkler Anado!u'ya yerlesirken dönemin bilimadamları, pozitif ilimlerin gundelik hayatta kullanılabilmesini ve insanlarında bundan faydalandırılmasını öngörmektedir.

Ilmin teknige uygulanmasına örnek olarak; Cizreli Ismail B. Rezzaz isimili bilimadamının kitabında birçok otomatik makinanın projelerinin çizildigi ve tariflerinin yapıldıgı hatta bazı projelerinin uygulandıgı bilinmektedir. Bu makina ve robotlara örnek olarak: Su saati, otomatik musluk, el yıkama ve abdest alma esnasında kendiliginden su döken makina, kendi kendine muzik çalan makina, otomatik su tulumbaları, su fiskırtan fiskiyeler, sifreli anahtarlar, degisik hareket yapan robotlar görmekteyiz. Teknolojinin uretime tatbikatının i1k örnekleri olan bu buluslara Ahi Evran önem vermekte idi.

Ahi Evran'ın Selçuklu Sultanı II. Izzettin Keykavus'a sundugu Letaif-i Hikmet adlı kitap, sultanlara ve yöneticilere nasihat verici ve ,,Siyasetname" turu bir eserdir. Bu eserde halkın ihtiyaçları belirlenmekte, bu ihtiyaçların karsilanması, istihdamın, kaliteli bol ve ucuz uretimin arttirilmasi sırasında çıkabilecek sorunlara karsi tedbirlerin neler olması gerektigi söyIe anlatılmaktadır.

,Allah insani, medeni tabiatli yaratmıstır. Bunun açıklaması sudur, Allah insanları yemek, içmek, giymek, evlenmek, mesken edinmek gibi çok seylere muhtaç olarak yaratmıstır. Hiç kimse kendi basına bu ihtiyaçarı karsılayamaz. Bu yuzden demircilik, marangozluk, dericilik gibi çesitli mesleklen yurutmek için çok insan gerekli oldugu gibi, bu meslek dallarının gerektigi alet ve edavat, imal etmek için de bir çok insan gucune ihtiyaç vardır. Bu yuzden toplumun ihtiyaç duydugu urunlerin uretimi için gerekli olan butun sanat kollarının yasatılması sarttır. Bununla da kalmayıp, insanların sonradan dogacak ihtiyaçlarını karsılamak için yeni sanat dallarının meydana getirilmesi gerekmektedir."

0 halde toplumun buyuk bir kesiminin sanata yönlendirilmesi ve her birinin beil bir sanat dalıyla mesgul olması gerekir ki toplumun ihtiyaci görulsun. Ahi Evran'in kurdugu Ahilik Teskilatının egitim anlayısı bu temel göruse dayanmaktadır. Devlete dusen görev bu göruse destek vererek halkın egitilmesine ve yönlendirilmeA­sine yardımcı olmaktır. Ahi Evran eserinde belirttigi egitim ve ögretim konusundaki tum önerilerini kendisi Ahi birliklerinde uygulamıstır. Ahi Evran'ın teknik ögretim ve ahläka yönelik eserleri yıllarca Ahi Birlikleri'nde kitap olarak okutulmustur.

Ahi Evran, Letaif- Giyasiye, Letaif-i Hikmet'ten baska Vaziyet, Ruh'un Bekası, Tıp ve Ibn-i Sinadan tercume kitabı dahil olmak uzere yirmiye yakın eser bırakmıstır.

Ahi Evran hayatı boyunca ilimle ve egitimle ugrasmıs ,,Hiç ölmeyecekmis gibi dunyaya, yarın ölecekmis gibi ahirete çalıs". Hadis-i serifini kendisine ilke edinmistir. Birlik uyelerine devamlı olarak çalısmayı önermistir. Uretimin ancak çalısarak saglanacagını bilen Ahi Evran insanların ihtiyaçlarını gidermenin de bir Tanrı buyrugu olduguna inanmaktadır. Bu bakımdan çalısmak, insanları mutlu etmek ibadet etmek kadar önemlidir.

Osmanlı Devleti'nin kurulmasında da önemli rol oynayan Ahi Evran, Cevat Hakkı Tarım’ın deyisiyle ,,Doksan uç yıl yasayan, akla yar, nefse dusman olan bu faziletli er kisi, tekkesine kapanmis dunyadan elini etegini çekmis munzevi bir sofu ve softa degildi. 0 hayatını kazanmak için diyar diyar dolasmis her sanat ve zanaata basvurmus ögrendiklerini de insanogluna ögretmek için ugrasmıstır."

Copyright © KIRSEHiR.gen.tr Tüm hakları saklıdır.

Yayınlanma:: 2002-10-09 (1241 Okuma)