1071'de Bizanslıları yenilgiye ugratarak Anadolu'nun kapısını açan Turk orduları, Anadolu içlerine yayılarak Anadolu Selçuklu Devleti'ni kurdular. 1075 yılında Kutalmısoglu Suleymansah, Kirsehir'i de Turk topraklarına kattı. Bundan sonraki yıllar Turklerin akın akın Anadolu'ya geldigi yıllardır. Anadolu'nun diger yerlerine gelip yerlesen Turkler gibi, Kirsehir'e gelenler de oturdukları yurtlara ve yörelere kendi boy ve soylarının adlarını vermislerdir. Bugun Kirsehir ili sınırları içinde çesitli Oguz boylarının varlıgına isaret eden adlara rastlanmakladır.

Haçlı Seferi sırasında. Orta Anadolu topraklar: tekrar elden çıkmıstır. Danismentliler, 1120 yılında Kirsehir'i topraklarına kattı. O dönemde Kirsehir, bir ara "Gulsehir" olarak adlandırıldı.1174'te Kılıçaslan zamanında Kirsehir tekrar Selçuklulara baglanmıstır. 1186'da ulkeyi onbir oglu arasında paylastırınca, Kirsehir Muineddin Mesud'un eline geçti. Tokat Emiri II. Rukneddin Suleymansah, 1196'da tahta geçti ve kardeslerini yenerek Ankara ve Kirsehir emiri Muineddin Mesud'un elinden buraları aldı ve kendine bagladı (1203). I. Alaeddin Keykubat, 1128'de Muzaffereddin Muhammed'in elinde bulunan Sebinkarahisar ve yöresini ele geçirmek isteyince yenilecegini anladı ve teslim oldu. Bunun uzerine Alaeddin Keykubat,'Kardes geçimsizligiyle elden ele geçen, yol ugragı olması nedeniyle kanlı savaslara sahne olan Kirsehir'i Muzaffereddin Muhammed'e verdi. Mengucukogulları'ndan Muzaffereddin'e tımar (ösur, vergi alanı) olarak verilen Kirsehir bu dönemde imar edildi, burası bir kultur kenti duzeyine çıkarıldı. 1245 yılından sonra Kirsehir, Mogol ordularının yaylak ve kıslagı durumunda idi. Kirsehir'in Muzaffereddin Muhammed'e verildigi sırada, Baba Ishak çevresinde toplanan Turkmen boylarının silahlanması uzerine Selçuklu Sultanı II. Giyaseddin Keyhusrev, 60 bin kisilik bir orduyu yardıma çagırdı. Bu ordu ile Turkmen beyleri, Malya Ovası'nda karsılastılar. Ordu komutanı Necmettin Behremsah, ordunun ön saflarına Hıristiyan askerlerini koyarak Selçuklu askerlerinin Turkmen boylarıyla karsı karsıya gelmesini önledi. Bozulan Turkmen askerleri dagıldı (1240). Daha sonra Mogolların saldırısı anlasma ile durduruldu. Bu anlasmaya Mogol Hukumdarı Baycu Noyan ile imzalayan Semseddin Isfehani, Kirsehir ikta amirligi ile subası lıgına getirÃ?®ldi.

IV. Kılıç Arslan zamanında Cacaoglu Nureddin,1202'de Kirsehir'e subası oldu. Il, onun zamanında çok gelisti ve bayındır duruma geldi. Guvenlik ve barısa önem verdi. A·

1071 ' de Bizans'ı yenilgiye ugratarak Anadolu'yu Turk yurdu haline getiren Turk orduları , Anadolu içlerine kadar yayılarak Anadolu Selçuklu Devletini kurdular. 1075 de Kutalmısoglu Suleyman Sah , Kirsehir'i topraklarına katmıstır. Anadolu'ya ve Kirsehir'e gelen Oguz boyları , yerlestikleri yerlere genellikle kendi boy, oda ve yer adları ile kisi adlarını da vermislerdir. Bugun Kirsehir içinde kasaba ve köy adı olarak Oguz boylarından " Cepni , Bayındır, Bugnuz , ( Bugduz ) , Kargın , Yazır, kınık, Avsar "boylarının adları ile alan oba, oymak ve diger Turkçe adlar yasatılmaktadır.

Haçlı seferleri sırasında Orta Anadolu toprakları elden çıkmıstır. Danismentliler 1120 'de Kirsehir'i kendilerine baglamıslar ve o dönemde Kirsehir " Gulsehir " olarak adlandırılmıstır. 1171' de Kılıçarslan , Kirsehir 'i yeniden Selçuklu Devletine baglamıstır. II. Kılıçarslan 1186 'da Turk gelenegine uyarak devletin topraklarını on bir oglu arasında paylastırınca Kirsehir Muhiddin Mesud'a dusmustur.Kardesi Rukneddin Aslan Konya'yı ele geçirdikten sonra Ankara ve Kirsehir'i de kendine baglamıstır. (1203 ) 1120 'de Alaaddin Keykubat Mengurekler'in Komah koluna son vermis, Mengucek boylarından Muzaffer Muhammed'e Sebinkarahisar 'ı kan dökmeden teslim ettigi için Kirsehir'i tımar olarak vermistir. Kirsehir bu dönemde imar edilmis ve bir kultur haline getirilmistir.

Mogol istilası döneminde Kirsehir , Mogol ordularının yaylak ve kıslagı durumunda idi. Kirsehir Muzaffer Muhammed’e verildikten sonraki dönemde Baba ishak çevresinde toplanan Turkmen Boylarının silahlanması uzerine Selçuklu Sultan II. Gıyasettin Keyhusrev 60.000 kisilik bir orduyu yardıma çagırmıstır. Selçuklu ordusu Turkmenleri ve basında bulunan Baba Ishak'ı Kirsehir'in Malya Ovasında yenilgiye ugratmıstır. ( 1240 )

1243 Kösedag Savasından sonra Mogollar Anadolu'yu kesin bir sekilde hakimiyetleri altına aldılar. Sultan II. Keyhusrev , Semseddin Isvahhanilyi Mogol sultanı Batuhan'a elçi göndermis, anlasma yapılmasını sagladıgı için o Kirsehir ita omuriligi ile subusılıgına getirilmistir.

IV.Kılıçarslan zamanında Caca oglu Nurettin , 1262'de Kirsehir subası olmustur. Il onun zamanında çok gelismis , bayındır bir il haline gelmistir.Caca oglu Nurettin Bey guvenlik ve barısa önem vermistir. Ilde cacabey medresesi Ve kulliyesini kurmustur. Memluk sultanı Baybars 1277 'de Anadolu'ya gelerek Elbistan 'da Mogolları yenilgiye ugratmıs , Selçuklu ordusunun bir bölumu bu savas Sırasında Memluklular'a katılmıstır. Cacabey da , kardesi ile Mısır Mahluk Sultanı Baybars'a esir dusmustur. Baybars , esirleri serbest bırakınca cacabey Kirsehir'e dönmustur .

Cacabey , Turk halkını koruması, yuksek bir ahlaka sahip olması özu , Sözu pek biri olması dolayısıyla Anadolu'da çok sevilmistir. Oz Turkçe konusup Turk kulturunun ve eserlerinin Kirsehir ve Anadolu’ya yayılmasına önculuk etmistir. Cacabey XIII. yy. 'da Anadolu' da yasamıs olan diger Turk buyuklerinden Hacı Bektası Veli , Mevlana Celalettini Rumi ile de görusmus , hatta onların övgulerine bile mazhar olmustur.

Nureddin Cacabey 'in 1272 'de Kirsehir'de kurmus oldugu Cacabey Medresesi Onun adını ebedilestirmistir. Bu medrese aynı zamanda bir rasathane idi. Batı Turkistan'da Ulug Bey'in rasathanesine ise Selçuklular zamanında Kirsehir Cacabey rasathaneside derece önemli idi. Bugun cami olarak kullanılan bu medresenin dıs köselerinde sutunlar , uzay araçlarına benzetilmektedir. Cacabey medresesinde egitim tamamen Turkçe idi. Turk dilinin Fars kulturu içinde erime tehlikesi altında bulundugu sırada Cacabey , bir kurtarıcı olarak Turklug'u ayakta tutmustur. Bu sebeple Ahi Evran , Asıkpasa , Hacı bektas'ı Veli , Ahmet Gulsehri gibi alim ve sairler eserlerini Oz Turkçe yazmıslardır . Bu nedenle Turk tarihinde Cacabey 'in önemi buyuktur. Cacabey , Rum tekfurları ile yaptıgı bir çarpısmada sehit dusmustur. ( 1301 ) Turbesi Cacabey medresesi yanıdır.

Selçukluların basına II. Mesut 'un geçtigi dönemde Ilhanlı komutanı Boycu Noyan Anadolu'da bagımsız davranıyordu. Malya ovasında 900.000 kisilik bir ordu Boycu Noyan'ı yenilgiye ugratmıstır. Bundan sonra Kirsehir ve çevresi yakılıp yıkılmıstır. Ulke dörde ayrılmıs;Kirsehir ve yöresi Serafettin Osman'a bırakılmıstır.

Copyright © KIRSEHiR.gen.tr Tüm hakları saklıdır.

Yayınlanma:: 2007-03-22 (495 Okuma)